Müzik-Video

Konuk Defteri

İletişim Formu

 

 

Sivas Şehitleri

 

 

1 Ocak 2007 Tarihinden İtibaren HİT

Vıle Almanu (*)

Kıl ''Duzgın Bava'' dağının güney batısına kurulan bir köydür

‘‘Bir köy gördüm uzaktan,

Dağlar ardında kalmış bilmezsiniz,

Kar örtmüş, göremezsiniz karanlıktan

Yalnızlıkta üşür üşür de çaresiz.’’

                                  Ceyhun Atuf Kansu

Vadi'nin en üstünde Sako dağı yükselir. Vadi ‘‘ Ceme Paş’’ kıyısında (Peri çayı) son bulur. ''Sako'' adı, ''Xaye, Dere Axur, Torık, Xajığ'' mezrelerinde yaşıyan Ermeni asıllı bir yiğidin adı'dır. Dersim'in bazı bölgelerinde yaşadıkları gibi, buralarda da Ermeniler yaşardı. Şimdi olduğu gibi, eskiden de Mert, cesur, iyi ve güzel insanların adı yaşasın, anılsın diye dağ, tepe, mağara, semt, mahalle, cadde, sokak, orman, kaya, derelere veriliyordu. ''At ölür meydan kalır, yiğit ölür şan kalır'' ata sözünü anınsayarak isimlerini yaşatırlar, insanlarımız.

 

Kıl ''Duzgın Bava'' dağının  güney batısına kurulan bir köydür. Yer yer sık ormanlarla kaplı, çıplak tepelerle çevrili, sıra sıra dik kayalar vardır.  Sako dağının güney cephesinde orman arasında iki yerde, suda aşınmış irili ufaklı çakıllar kırmızıya çalar yamyassı taşlar (Çağıle Almanu) yığın yığındır. Kıl köyü çok mahalle ve mezrelere bölünmüştür. Bu mezrelerin biride kırmancki adı ile halk arasında ''Torık'' tır.  Günümüzde bu mezreye halk arasında ''Torike Meme Al'' derler. 

 

''Torık'' düz bir arazidir. İçme suyu dışında, arazi susuzdur. Yüzünü keven ve meşe ağaçlarına, sırtını bin yıllardan bu yana anlatılan ''Duzgın Bava'' dağına dayamış, görkemli bir tarihin izlerini taşır.

 

 ''Nazımiye''ye (Qısle) giden keçi yolu evlerin önünden geçer. ''Mezela Sıpiye'' de yol ikiye ayrılır. Biri ''Xajiğ'' mezresine, öteki Kıl köyü mezrelerine gider. ''Torık'' yol üstünde iki-üç ailelik ilk mezredir. Bu güne kadar dört aile olmamıştır. Baba oğul, dede torun gibi, akrabadırlar.

 

Ermeni kırımından sonra ''Torık'' mezresine iki kabileden iki aile yerleşir. Bunlardan biri, ''Remu'', öteki ''Bektaşu'' aileleriymiş.  Zaman geçer, gün gelir bu iki komşu dost iken, arazi için birbirine düşman olurlar. Dersim'de kavgaların nedeni belli. Su, sınır, tavuk, köpek, tarla v.s ''Ceviz kabuğunu doldurmıyan''  meselelerdir. Kabile kavgasında ''Fere Mele'nin oğlu, Aliye Ferat'' ölür.  Babası annesinin, oğlu ise babasının adı ile anılır. Dersim'e (1936) soyadı kanunu gelmeden önce, insanlar ya Anne  Baba, ya da eşinin adı ile anılırlardı. ''Fere Mele, Meme Xane, Ale Xıme, Khale Ele, Meme Gewe'' gibi kadınların veya ''Durse Heş, Mıste Memed, Hese Ale Ham, Yive Avaş, Wuse Ale Keleş, Meme Kej'' gibi babaların isimlerini çoğaltabiliriz.

 

Kavga sonucunda Fere Mele'nin oğlu, Ali'ye Ferat daha yaralı iken vasiyet eder. Ölürsem beni ''Vıle Almanu tepesindeki yol kavşağına gömün. Yüzüm ''Duzgın Bava'' dağına dönük olsun. İlk güneş ışınları yüzüme çarpsın.  Muhammed'in nuru (Güneş) suçsuz olduğuma inansın. Başım yola, ayaklarım toprakla bütünleşsin'' der.

 

Dersim yaşlıları sohbetine kulak şahidi olunca, bu mevkiideki anlatımları derledim. Yıllar yılı binlerce kişi geçti bu yol kavşağından. Hiç kimse o ''Nisange (**)'' nin ''Ali'ye Ferat'ın mezar taşı olduğunu bilmiyordu. Ölen kişinin başucuna ve ayak altına mutlaka temsili bir işaret bırakılır. Yolda geçen her mechul yolcu, tepenin başına çıkar çıkmaz, karşısında ''Duzgın Bava'' dağını görür.

 

Doğan güneşle büyülenir. Efsanedir, kutsaldır, ziyarettir, ziyaretğah'tır diye, mutlaka onun baş ucundaki taşı niyaz etmiş, mum yakmış, dua etmiştir. Çünkü, Alevi inancında kutsal yerlerin karşısına, o efsaneyi anmak için, bir kaç tane taşı üst üste koyarak anar mum yakarlar. Bu vesile ile ''Vıle Almanu''daki nisange, ayak altına gömülen Ali’ye Ferat’ın mezar taşı gizli öykülerden birdir.

 

(*) Kıl, Kortu (Meşe Yolu) ve çevre köylerini birbirinden ayıran Tepe. Sınır. Semtin adı.

(**) Alevi inancında Efsane ve ziyaretlerin karşısına üst üste konulan taşlara verilen ad.

 

                                      Hıdır Dulkadir / kortu@web.de / Duisburg

 

NOT: Yazarın isteği üzerine bu yazı www.tunceliemek.com.tr sitesinden buraya aktarılmıştır.

22.09.2009 / Gomanweb

  Müzik-Video

Konuk Defteri

İletişim Formu