|
|
Abdullah Aydın (Kolemisli) Sene 1965 --1970 yillarina kadar benimde bir görsel ve baska cevre köylerdende yasadigini ve duydugum olayi bilgilerinize sunmak istiyorum . bölge insanin insan ve doga sevgisinin ne kadar önemli oldugunu günlük yasantilarinda dauygulamaktadirlar. Serif Firatinde Varto ili dogu tarihindeki anlatiminda, büngöl daglari üzerindeki kaskar tepesini yakin zamanimiza kadar alevi ve kürt köylerinin kutsadigini yazmaktadir : Bu bölge insanin yüksek daglara, büyük kayaliklara yüksek tepeler cikilip, adaklar adanir . Anadolu Aleviligin samanlik döneminde alip bu güne getirdigi geleneklerden biriside büyük agaclardir samanlik döneminde ki uygarliklarin agac ve ormanlara verdigi önemini vurgulamaktadir .Yine Destanlarimize göre Günes bir kizdir babasida aydir tunceli bingöl,erzincan bölgelerinde ,büyük kayaliklar yesil cam agaclarini büyük tepeleri yüksek daglarina adak adarlar. Karakocanin Kölemis köyünün sove kirsalinda ( mergan) Burda ziyaret vardir buraya yakin mesafedede kayaliklarin arasinda bir tasin icine oyulmus Düldülün ayak izi vardir bölge insaninin,HZ: Alinin düldülüile burdan gectigine inanirlar esas konumuza dönersek, bu bölgdede, Ay tutuldugu zaman silah la havaya ates acilir duvalar okunur hatta kurbanlar kesilir bin yillik anadolu kültürü yasatilip doga ve insan sevgisini ön pilanda tutulmaktadir Bu konumzda samanizim geleneklerinden bahs etmisken asagdaki bazi örnekleri vermek yanlis olmaz.Günümüz cografyasinda Anadolu topraklarinda kursun dökme nazar boncugu, icki icme, gibi bazi gelenekleride eski türk ve orta asya kültüründe samanist ayinlerindende görmekteyiz. Ancak sunuda belirtmek lazim icki islamda icmek yasaktir Mesela bölgemizde saman kültüründen kalma ve halen etkisini göstermekte bazi gelenekleride görmekteyiz hasatalanan bir cocugun basina sacda kavrulmus tuz serpme olayi,,yine cift sürme günü haftanin carsamba gününü beklemek ve cift sürülürken hayvanlarla yapilmaktadir ve baslarina hamur sürülür, o gün ev halki yemek ziyafeti verir ve ya (PARXAC) pixrikte sacin altina hamurdan yapilan klor da diyebiliriz yapilip köy halkina dagitilir.Yine büyük agaclara caput baglama gibi örnekleride verebiliriz.nazar boncugu ise eski misir uygarliklarindada görmekteyiz.Bana göre bu geleneklerin samanist geleneginden gelmedir.Alevilik ise Anadoluya has bir düsünce akimidir ve bir dinseldir. Hem alevilikte hemde samanizimde bir cok ortak özelikleri vardir. Mesela ilkbahar yaz aylarinda yapilan bayramlar orta asyadaki uygarliklarda dinsel bayram olarak görmekteyiz Alevi inanc ve gelenekleri ile samanlik arasindaki benzerliklerini görmektayiz Alevilik sünni islam inancindan farklidir Sünülük islam anlayisi Emevi devletlerin devamidir Alevilik alevi felsefesinden temel olan kural: Eline Beline ,Diline hakim olmaktir.Alevilik kisinin düsünce özgürlügünden yanadir Bazi gazetelerin köse yazarlarinin aleviler hakinda acikladiklari düsgünlükle ilgili yazilarinda sanki aleviligin seriyattan kaynaklanan (TEOKRATIK) sisteme dayali afaroz gibi yorumlarda bulunulmasi yanlistir cünkü alevilik yol kurallarina göre kisiyi ve ya kisileri tekrardan kazanmak icin bu düskünlük olayi uygulanmaktadir.yani düskün kisiyi belli bir dönem icin de olan toplumla iletisim kopuplugunu saglamak alevilik ögretisinde insan kutsal bir varlik olarak görülür. Yine konumuza döneceksek yukarda bahs ettigim bazi gelenekler samanizim den kalmadir Yine kendi köyümde kis aylarinda HILIYAS günü kutlanmaktadir.Bu gün icin sonbaharda bulgurluk icin hazirlanan bugday sacda kavrulur kücük el degirmeni ile yarma seklinde övütülür bir kapta veya bir sini üstü kapatilarak evin bir kenarinda birakilir.bu gelenek hizir peygamberin gelip bu övütülmüs un a el sürme veya bir iz birakma buda hizir peygamberin bereket dagitigi ve ya ev sahibi evine bereket gelmesini bekler.Daha sonra kaynatilir ve ya pisirilir icine yag dökülür köy halkina dagitilir bu yemegede KAVUT adi verilir.Yine baska bir örnek ise:Bu bölgemde yagmurun yagmadigi dönemlerde genelde yazin olur T-harfine benzer bir maket hazirlanir bir cadi kiyafeti seklinde elbiseler giydirilir yani insan görümündedir Köy halki genelde gencler bunu hazirlar bu maketle köyde kapi kapi dolasarak yiyecek malzemelerden un yag ekmek patile klor toplatilarak herkes kendi rizasiyle verir ve bunlar toplanirken genc kadinlar ve gelinler bu makette ve bu malzemeyi topliyan guruba su serpilir.yiyecek malzeme kominal sekilde pisirili ve yenilir.SIVROSK veya bukamalan ismi altinda bir nevi yagmur duvasi anlamindadir .Bu geleneklerin son zamanlarda etkinligini yitirmis durumunda görmekteyiz burdaki amacim gecmiste yasadigim bazi gelenekleri simdiki kusaklarima aktarma geregini duydum.1969 da ki bir animida siz degerli okuyucularimla paylasmak istiyorum. Benim köyümde yapilan bir cem töreninde cemin gizlilik icinde yapildigini ve cem ayine katilan dengbejlerimizden yasayip yasamadigini bilmiyorum onun ismi keki koce diyorlardi tabi esas kimligindeki ismini bilmiyorum tabi o güngü sesi hala kulaklarimda ve onutmadim Eskide bu bölgemizde genelde kis aylarinda köy odalarinda dengbejlerin esliginde geceler düzenlenir türküler söylenir memi alanin hikayeleri anlatilir,kürt halkinin gecmisi anlatilirdi.radyolarin bu bölgemize ulasmasiyle,genelde erivan radyosunda burasi DENGE IRANI BESKA KURDI ;Radyo istasyonunda yayin yapan o güzelim kürtce türkülerinin özlemini duymaktayim. 16.01.2008 / Gomanweb
|
BÖLGEMIZDE
AY TUTULMASI VE GELENEKLER (